Prelum wil de zorgprofessional helpen tijdens de coronacrisis. Hiervoor hebben we het project Prelum Steunt opgestart. Via deze website stellen wij een kennisbank, blog én webinaromgeving gratis ter beschikking. Doorlopend vindt u hier wetenschappelijke en nuttige informatie, die u direct kunt toepassen tijdens uw werkzaamheden. Tevens organiseren we webinars en podcasts, en delen onze auteurs hun ervaringen. Zo proberen we de zorgprofessional in deze tijd zo goed mogelijk te ondersteunen.

Zorg voor patiënten? Zorg voor jezelf!

Prelum & Vereniging Arts en Leefstijl

Webinar van woensdag 15 april 2020

Als zorgprofessional maak je momenteel drukke en spannende tijden mee. Je eerste prioriteit is natuurlijk de zorg voor je patiënten. Maar zeker zo belangrijk is hoe jij voor jezelf zorgt. In dit webinar legt huisarts Karel Bos (Vereniging Arts en Leefstijl) uit waarom een gezonde leefstijl juist nu essentieel is voor de vitaliteit en weerstand, fysiek én mentaal, van jou en je patiënten.

Dit webinar werd live bijgewoond door 2092 zorgprofessionals. Klik hier om de presentatie (PDF) te downloaden.

Q&A

Tijdens het webinar ‘Zorg voor patiënten? Zorg voor jezelf!’, georganiseerd door Prelum Steunt en Vereniging Arts & Leefstijl (woensdagavond 15 april jl.), hebben de ruim 2.000 deelnemers veel vragen gesteld. Niet alles kon live aan bod komen en daarom hebben we de belangrijkste vragen op een rij gezet en alsnog beantwoord.  

Wat is gezond eten (nog één keer kort samengevat)?

Gezond eten betekent: zo onbewerkt mogelijk, met groente in de hoofdrol (250-400 gram per dag per persoon), verdeeld over meerdere maaltijden per dag, en aangevuld met volkoren granen en peulvruchten, noten, zaden, vlees, vis, ei of zuivel en gezonde vetten zoals olijfolie.
Eet 3 keer per dag, vermijd tussendoortjes en drink water, koffie en thee zonder suiker. Vermijd dus vruchtensappen en frisdranken.
Neem de tijd om te eten. Eet bij voorkeur zittend op een rustig moment en kauw goed (elke hap 20-30 keer). Dit bevordert de spijsvertering.


Hoe zit het nou ook alweer precies met plantaardige en dierlijke producten in relatie tot kalium/natrium en bloeddruk?

Als algemene regel geldt dat kalium helpt om de bloeddruk te verlagen. Kalium komt vooral in hoge mate voor in plantaardige producten
Natrium draagt daarentegen bij aan een verhoging van de bloeddruk en komt in hoge mate voor in dierlijke en bewerkte producten.


Wat is de redenatie achter het aanbevelen van noten? Welke soort noten kan ik het beste eten en in welke hoeveelheid?

Rauwe, ongezouten noten zijn gezond, want ze bevatten mineralen zoals magnesium en selenium, gezonde vetten, eiwitten en vezels. Voor mensen die willen afvallen geldt dat een handje noten per dag voldoende is. Noten blijken te beschermen tegen diabetes type 2 en hart- en vaatziekten.


Hoe zorg ik voor voldoende inname van eiwitten?

Eiwitten zijn belangrijk voor het herstel van het lichaam; niet alleen voor patiënten, maar ook voor jezelf. Met name oudere patiënten lopen het risico om onvoldoende eiwitten binnen te krijgen. Zorg voor inname van voldoende eiwit: tussen 1 tot 1,5 gram per kilo lichaamsgewicht. Adviseer bijvoorbeeld een extra portie rauwe noten, peulvruchten, kwark, een eitje, (gerookte) kipfilet of wat extra vis of vlees.

Rekenvoorbeeld: stel je weegt 70 kilo, dan heb je 105 gram eiwitten nodig per dag. Een bakje met 250 gram magere kwark bevat ruim 22 gram eiwit. Dat kan je nemen bij het ontbijt, maar ook als toetje in de avond. 100 gram spliterwten, kidneybonen, mungbonen of borlottibonen bevatten ongeveer 24 gram eiwit (en 5 gram vezels), 100 gram kipfilet bevat 21 gram eiwit.


Eén van de adviezen is het beperken van suikers. Ook te veel fruit is niet goed. Zijn fruitsuikers echter niet anders/gezonder dan toegevoegde suikers, zoete dranken en witte graanproducten?

Het fruitsuiker in fruit wordt langzamer opgenomen in het bloed omdat het fruit vezels bevat. Echter, voor mensen die hun gewicht/buikomvang willen verlagen en/of lijden aan prediabetes of diabetes type 2 wordt aangeraden niet meer dan twee stuks fruit per dag te consumeren en te kiezen voor fruit met minder suikers zoals appel, aardbeien en frambozen. Tropische vruchten zoals mango, ananas en papaya bevatten namelijk relatief veel suikers.


Een concreet advies is zorgen voor voldoende inname van vitamine D. Dat kan door minimaal 30 minuten per dag in de zon te lopen en/of met inname van tabletten (10 – 25 microgram). Kan een daglichtlamp ook vitamine D bevorderen? En hoe bepaal ik of ik 10 mcg of 25 mcg nodig heb?

De meeste mensen op het noordelijk halfrond hebben een tekort aan vitamine D en daarom wordt suppletie in de maanden september-april geadviseerd. Het lichaam gebruikt zoveel vitamine D als het nodig heeft; een dagelijkse dosis van 25 mcg voor volwassenen is daarmee voldoende. Voor kinderen is het advies 10 mcg per dag.
Vitamine D-niveau en -opname verschillen nogal van persoon tot persoon. Een bloedanalyse is de meest betrouwbare manier om een eventueel tekort vast te stellen. Een daglichtlamp of zonlicht achter glas zorgt niet voor de productie van vitamine D.


Het ketogeen dieet wint aan populariteit. Is dit aan te raden? Zo ja, voor wie?

Wij raden in het algemeen onbewerkte voeding aan, rijk aan plantaardige producten (zie de eerste vraag hierboven). Vaak is het ketogeen dieet laag in vezels en hoog in (bewerkte) dierlijke eiwitten en vetten. Vereniging Arts en Leefstijl raadt dit dieet dan ook niet aan.


Is ‘intermittent fasting’ een gezond voedingspatroon? Waarom wel/waarom niet?

Er zijn meerdere vormen van intermittent fasting. Een voorbeeld is het regime waarbij je 16 uur achter elkaar vast en vervolgens binnen een tijdsbestek van 8 uur kunt eten, bijvoorbeeld tussen 11.00 en 19.00 uur. Het helpt sommige mensen hun gewicht te beheersen, doordat er minder tijd is om te snoepen of te snacken. Voorop blijft echter staan dat een gezond voedingspatroon wordt gevolgd, met maximaal drie gebalanceerde en verzadigende maaltijden.


Diabetes type 2 is een risicofactor voor COVID-19. Hoe zit dat met diabetes type 1?

Beide zijn een risicofactor voor een gecompliceerd beloop bij COVID-19.


Hypertensie is eveneens een risicofactor voor COVID-19. Is dit ook gevaarlijk als je bloeddrukverlagende medicijnen slikt?

De invloed van bloeddrukverlagende medicatie op een ernstig beloop bij COVID-19 is helaas nog niet goed bekend.


Is het volgen van een zoutloos of zoutarm dieet voldoende in de strijd tegen hypertensie?

Vezelrijke voeding, bewegen, ontspannen en afvallen bij een verhoogd BMI, dragen alle bij aan het verlagen van de bloeddruk. Als dit niet voldoende haalbaar is, is het voorschrijven van antihypertensiva wenselijk.


Voor een goede nachtrust en voldoende slaap is slaaphygiëne belangrijk, bijvoorbeeld het beperken van de ‘schermtijd’ voor het slapen gaan. Maar wat is de rol/invloed van melatonine? Wanneer is het verstandig om dit als supplement te gaan slikken, en wanneer juist niet?

Melatonine is alleen bij jetlag bewezen effectief. Voor alle andere slaapproblemen worden in de eerste plaats leefstijladviezen geadviseerd.


Wat kun je verder nog doen om het slapen te verbeteren?

  • Probeer een slaap/avondritueel voor jezelf te ontwikkelen;
  • Vermijd beeldschermen in de avond;
  • Probeer elke dag rond dezelfde tijd naar bed te gaan en sta rond dezelfde tijd op – ook in het weekend;
  • Drink na de lunch geen cafeïnehoudende dranken en vermijd alcohol, zeker later op de avond;
  • Doe een avondwandeling voor het slapen gaan. Dit helpt tevens bij het voldoende bewegen en is ook nog eens ontspannend: drie vliegen in een klap!

Voor meer goede informatie, antwoorden op veelgestelde vragen en goede slaapadviezen kunt u www.thuisarts.nl raadplegen.


Wordt mindfulness en/of meditatie aanbevolen? Wat zijn de effecten?

Ontspanning houdt het cortisolniveau in balans. Een te hoog cortisolniveau werkt ontstekingen in het lichaam in de hand en kan bovendien gewichtstoename bevorderen. Ademhalingsoefeningen, meditatie, luisteren naar muziek, yoga en buiten bewegen kunnen het cortisolniveau helpen verlagen. Kies wat bij jou past: de beste ontspanning is er een die je regelmatig kunt doen, prettig vindt en dus makkelijk kunt volhouden.


Eén van de adviezen is om elke 60 minuten even 10 minuten ‘uit te staan’. Dit is echter heel lastig als het zo ontzettend druk is, of bijvoorbeeld tijdens het spreekuur. Hoe ga je daarmee om? Is er een alternatief? Is bijvoorbeeld 1 minuut ook voldoende, als er gewoon echt niet genoeg tijd is?

Zeker, even 10 kniebuigingen, een ademhalingsoefening of een paar minuten mijmeren helpen al goed. Ook hier geldt: je gaat het beste ‘uit’ met iets wat je prettig vindt en eenvoudig kunt doen.

BACK